|
| [ՑԱՆԿ] [ՏՊԵԼ] «Ամենադժվարը սեփական երաժշտությունը, մշակույթը ներկայացնելու պատասխանատվությունն է» 2009-ի հոկտեմբերի 8,11,14, 17-ին Իսպանիայի Օվիեդո օպերայում Տոսկայի հաջողությունից հետո Հասմիկ Պապյանը նոյեմբերի 28-ին (այնուհետ՝ դեկտեմբեր 1, 3, 5) Նորմայի դերակատարմամբ բեմ բարձրացավ Վանկուվեր օպերային թատրոնում, մի թատրոն, որ իր 50-ամյակին ունկնդրին հրաշալի նվեր է մատուցում՝«Նորմա»: Դեռ օգոստոսին երեւանյան իր տանը կայացած եւ ստորեւ ներկայացվող մեր զրույցի ժամանակ երգչուհին այն շատ մեծ իրադարձություն էր համարել՝ «Ջոան Սազերլենդի առաջին Նորմայից 45 տարի հետո նրա ամուսինը՝ Ռիչարդ Բոնինգը, որ 45 տարի առաջ էլ ղեկավարել է, պետք է ղեկավարի ներկայացումը, ես պիտի հագնեմ Սազերլենդի զգեստները»: 135 անգամ «Նորմա» ղեկավարած դիրիժոր Բոնինգն է 1963-ին Վանկուվերին առաջին անգամ ծանոթացրել այս օպերայի հետ - նրան ունկնդրենք. «Տեխնիկապես շատ դժվար է Նորմա կատարելը՝ երգչուհին երեք տարբեր ձայներ պիտի ունենա: Մենք երջանիկ ենք այսպիսի Նորմա ունենալու համար»: Վերջին կարծիքը հաստատում են առաջնախաղից հետո լույս տեսած տեղի թերթերը: Միայն մի պարբերությամբ մեջբերում «Վանկուվեր սան»-ից. «Հասմիկ Պապյանի մեծագույն ընծան ոչ թե բարձր նոտաներն են կամ շարժունությունը, նա երկուսն էլ ունի, այլ դրամատիկ լարվածությունը». խարակտերային խորությունն ու անկրկնելի ձայնը Հասմիկի Նորման իրոք մոգական են դարձնում: Այդ է վկայում փայլուն տպավորությամբ դահլիճից դուրս եկող հանդիսատեսը, իսկ մենք (ափսոս եւ փառք Աստծո) այս հրավառությանը հետեւում ենք ինտերնետի օգնությամբ:
- Ուզում եմ մեր զրույցը սկսենք Մետրոպոլիտենից, ուր 2010-ին 4-րդ անգամ Աիդա պիտի երգեք: 2009-ի մայիսին էլ այդ բեմում՝ 10 տարվա մեջ 6-րդ անգամ Աիդա, Նորմա, լեդի Մակբեթ դերակատարումների շարքը համալրեցիք Լեոնորայի («Տրուբադուր») դերակատարմամբ: Ձեր հաղթանակներին ուղեկից ենք եղել՝ միշտ հետեւելով տեղի մամուլի հրաշալի քննադատական հրապարակումներին, բայց կուզենայինք լսել Ձեր գնահատականը: - Մետրոպոլիտենը մնում է միշտ սպասված բեմ:Առանց բացառության բոլոր երգիչների մեջ մի ցանկություն կա՝ ամեն ինչ տալ, անմնացորդ նվիրվել , որովհետեւ այս բեմը մի մոգական ձգողականություն ունի՝ բոլորն ուզում են վերադառնալ:Սա չգիտեմ ինչով է պայմանավորված, բայց երեւի աշխարհի ամենալավ բեմերից է, եթե՝ ոչ լավագույնը: Մի անգամ ասել եմ՝ երբ գլխավոր դերերգով ես այս թատրոնում, այստեղ երգելը հավասար է օլիմպիական տիտղոսը նվաճելուն: Այս թատրոնը իսկապես միակն է, որտեղ կան բոլոր պայմանները աշխատելու եւ դրսեւորվելու համար:Եթե պայմանագիր ունես՝ ունես ամեն ինչ, կարող ես պահանջել եւ ստանալ: Կան փայլուն պայմաններ աշխատանքի համար, եւ դրանով է պայմանավորված այն մեծ պատասխանատվությունը, որ դնում են ուսերիդ: Երբ բեմ ես դուրս գալիս, 5000 հանդիսատեսի շնչառությունը զգում ես, այդ 5000 զույգ աչքերի լուսարձակները միշտ վրադ են: Երբ մարդիկ նոր հագուստ են հագնում եւ իրենց մի քիչ տարբեր են զգում նոր հանդերձի մեջ, միշտ մտածում եմ, թե ինչպես է երգիչ-երգչուհին իրեն զգում, երբ բեմի կենտրոնում է մենակ եւ 10 000 աչք ուղղակի մի կետի է ուղղված: Դա պետք է վերադարձնել, այդ պատասխանատվությունը պիտի իրականացնել, դրան պետք է ամենայն լրջությամբ վերաբերվել: Եվ պետք է ասել, որ Ամերիկայի հանդիսատեսն այսօր շատ ավելի բանիմաց է, ավելի տեղյակ է ինտերնետի, CD-ների, բազմաթիվ ձայնասփյուռների միջոցով եւ ավելին է պահանջում: - Քան Եվրոպայո՞ւմ: - Այո: Հիմա նրանց պահանջկոտությունն իրենց հանդեպ այնպիսի դրսեւորում է ստացել, ինչպես բոլոր մյուս ասպարեզներում, այնպես էլ օպերային արվեստում, ուզում են իրենք առաջնորդ լինել: - Հասմիկ, դժվար չէ՞ր Դոնիցետտիի «Ռոբերտո Դեվերո» օպերայում(Դալլաս օպերա, 2009-ի հունվար) Էլիզաբեթ թագուհու նոր դերերգով հանդես գալ, հետո՝ արագ անցում մի թատրոնից մյուսը, հետո՝ Մետրոպոլիտեն օպերա... այս ծանրաբեռնվածությունն արդյոք շատ չէր՞, թե՞ տաղանդավոր մարդու համար դա սովորական ռիթմ է: - Ես իհարկե վարժված եմ այդ ծանրաբեռնվածությանը:Բայց տարիներն իրենցն անում են: Առաջ օդանավից իջնում էի եւ անմիջապես վազում էի փորձի, եւ դա բնական էր: Հիմա մեկ օր պետք ունեմ հանգստի: «Ռոբերտո Դեվերոն» այնպիսի հիացմունք եւ այնպիսի ներշնչվածություն առաջացրեց իմ մեջ: Այդ դերերգին շատ լավ ծանոթ չէի, այդպես մանրամասն չգիտեի, քանի որ շատ չի բեմադրվում, եւ երբ սկսեցի երգել, դա ինձ այնպես հրապուրեց, որ ափսոսում եմ, որ ընդամենը 4 անգամ երգեցի, վերջին բեմադրության ժամանակ շատ տխուր էի: - Ո՞րն է քիչ բեմադրելու պատճառը: - Ճիշտ Էլիզաբեթ գտնելը:Նաեւ այն, որ ավելի քիչ հայտնի օպերա է: Դրանից հետո ստացա Դոնիցետտիի մեկ ուրիշ օպերայի՝ «Աննա Բոլենան» երգելու առաջարկություն, որ 2010 թվականին պիտի կայանա նույն թատրոնում: - Հիմա քանի՞ դերերգ անգիր գիտեք: - 40-ից ավել: - Դրանք միշտ պատրաստ վիճակում Ձեզ հետ են, որովհետեւ Ձեզ կարող են զանգահարել ներկայացումից մի օր առաջ եւ առաջարկել հիվանդ երգչուհուն փոխարինել:Եվ Դուք սլանում եք փրկել ներկայացումը:Համաձայնեք՝ համաշխարհային անուններից քչերն ունեն հիշողության այդպիսի կարողություն՝ պահանջվածն այդքան արագ իրականացնել: - Սա արտասովոր հատկություն է. բոլորը չէ, որ ի զորու են միանգամից կենտրոնանալ: Ինձ համար սպորտային հետաքրքրություն է՝ ստուգել իմ հնարավորությունները՝ ինչպես կարող եմ կենտրոնանալ, ինչպես կարող եմ տեղեկացվելուց երկու ժամ հետո երգել մի դերերգ, որ վերջին անգամ երգել եմ վեց տարի առաջ:Ուրեմն եթե դա կարող եմ անել, բժշկի պետք չէ, որ գնամ: Սա ինձ ուրախացնում է ինչ-որ տեղ: - Դրանով հանդերձ երբեք առիթը բաց չեք թողնում հայ երաժշտություն ներկայացնել՝ Կոմիտաս, Մանսուրյան, Տերտերյան, հայկական օպերաներ:Զգայական իմաստով դժվա՞ր չէ արդյոք Ֆրանսիայում ֆրանսիացի ունկնդրին Մանսուրյան ներկայացնելը: - Պետք է ասեմ, որ շատ ավելի դժվար է: - Հայ երգչուհին հայ մշակույթը ներկայացնելու ամենամեծ դեսպանն է աշխարհում: Ինչպե՞ս է Պապյանը հաղթահարում այս դժվար առաքելությունը: - Ամենադժվարը սեփական երաժշտությունը, մշակույթը ներկայացնելու պատասխանատվությունն է, հնարավորինս լավագույն ձեւով ներկայացնելու ցանկությունը՝ արդյոք այն կընդունվի՞: Իհարկե շատ դժվար է, բայց պրոֆեսիոնալիզմը, տարիների վաստակը, բեմին վարժվածությունը եւ, իհարկե, երկարաժամկետ պատրաստվածությունը օգնում են հաղթահարել: Հայկական երաժշտությանը, ասենք Մանսուրյանի երաժշտությանը շատ ավելի երկար եմ պատրաստվել, քան «Ռոբերտո Դեվերո»-ին: Շատ անհանգիստ էի, բայց երբ համերգից հետո ֆրանսիական մամուլում կարդացի՝ «Հայաստանի արեւը» կամ «Կյանքը բոլորովին ուրիշ իմաստ ստացավ» գնահատականները, շատ ոգեւորվեցի: Կուզենայի ավելին անել: - Հայաստանում վերջին անգամ 2005-ին է Ձեր համերգը կայացել: Հայաստանի ունկնդիրը Ձեզ կարոտում է:Ինչու՞ այդ հանդիպումը չի կայանում: - Որովհետեւ ես իմ տեսակի մեջ պիտի ներկայանամ հիմա: Սկզբում ինձ համար միեւնույնն էր՝ ինչպիսի ծրագրով, ինչ խաղացանկով հանդես գալ, բայց տարիներ հետո Հայաստանի բեմում կուզենայի անել այն, ինչ անում եմ դրսում:Որպեսզի հայ հանդիսատեսը կարողանա ծանոթանալ իմ աշխատանքին, ընդհանրապես ինձ, ոչ թե հիշողությամբ՝ ինչպիսին էր Հասմիկ Պապյանը, երբ ասենք 20 տարի առաջ այստեղ արդեն ելույթ էր ունենում: Ինչ է փոխվել, ինչ է սովորել, ինչ է վերցրել, դրա համար ինձ պետք է օպերային թատրոնի բեմը:Ես վերջին հաշվով օպերային թատրոնի երգչուհի եմ: Օպերային թատրոնի խաղացանկը աղքատ է, չկան այն ներկայացումները, որտեղ կուզենայի, որտեղ կարող եմ հանդես գալ: Բայց հիմա առիթը ներկայացավ եւ պիտի «Աիդա» բեմադրեն եւ ուրախ եմ, որ 8 տարի հետո (վերջին անգամ 2002 թվականին եմ պատահմամբ մի անգամ Նորմա երգել) 2010-ի փետրվարին կկարողանամ Աիդա երգել: - Հայաստանյան թերթերից մեկում մտավախություն կար, թե մենք «Աիդան» ներկայացնելու արժանի դիրիժոր չունենք: Համաձա՞յն եք այդ մտքին: - Ընդհանրապես մեծ փորձառություն ունեցող, հասուն նվագավարի պակասը զգացվում է հանրապետությունում: Առաջվա դիրիժորները՝ Միքայել Մալունցյան, Դավիթ Խանջյան, Քաթանյան, Չարեքյան չկան, բայց կան շատ լավ երիտասարդներ, որոնք կարող են փորձել, ինչու չէ: Աշխարհում այսօր նվագավարի տարիքը շատ է երիտասարդացել: Մենք ունենք այդպիսի ընդունակ երիտասարդներ, միայն թե ցանկություն լինի սովորել, պրպտել, ձայնագրություններ լսել, լեզուն՝ իտալերենը ուսումնասիրել: - Ինչպես ամեն տարի, այս՝ 2008-09 թատերաշրջանում էլ առաջնախաղերը, նոր թատրոնները շատ էին Ձեզ համար: - Խաղաշրջանը սկսեցի «Ճակատագրի ուժը» օպերայով Վիեննայի Շտատսօպերայում, որից հետո Տիգրան Մանսուրյանի երեկոն եղավ Ֆրանսիայում՝ Մոնպելիեում, հետո Աիդա երգեցի նույն քաղաքում եւ Փարիզում, որից հետո մի համերգ՝ պոլսահայ հրաշալի նվագավար Ալան Ալթինօղլուի հետ:Նա բացառիկ տաղանդ է, եւ եթե Ֆրանսիայում գրում են, թե ֆրանսիացի դիրիժորների հույսն ու հավատն է, պատկերացրեք՝ ի՞նչ է մեզ համար: Այնքան երիտասարդ է, անկեղծ, ազնիվ: Մի քիչ ցավում եմ նրա ազգանվան համար. իրեն նույնիսկ ասացի, որ պիտի անպայման այդ վերջին մասը փոխի, բայց ինքն այնքան հայ է զգում իրեն, որ չի զգում դրա կարիքը: - Մի համերգ էլ Լոս Անջելեսում Ավո Գույումջյանի հետ ունեցաք: Դա ինչպե՞ս անցավ: - Շատ լավ էր: Մեքսիկական եկեղեցում էր, որ վերածել են համերգային սրահի եւ որի բացումը մեր համերգով եղավ, շատ լավ ընդունվեց: Տարվա բոլոր ելույթներս հետաքրքրական էին: Օրինակ, Մոնտե Կառլոյում հանդիպեցի Կարլ Լագերֆելդին:Երբեք չէի պատկերացնի, որ այդպիսի մեծ համբավ ունեցողն այդքան երկնային է: Բեմադրությունը քննադատվեց (բեմադրիչը պարի բեմադրիչ էր), բայց ինձ համար շատ սիրելի էր, քանի որ 5 շաբաթ աշխատել էինք, բացի դրանից՝ նոր շունչ կար:Հետո Մետրոպոլիտեն,ուր այս անգամ Լեոնորա էի «Տրուբադուրում», հետո՝ Աիդա երգեցի Դրեզդենում, ապա՝ Աիդա՝ Մյունխենում: - Կա՞ն չնվաճված մայրցամաքներ, ուր կուզենայիք երգել: - Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում կուզենայի երգել: - Մի առաջարկ կա Ստամբուլում, ավելի ճիշտ՝ Պոլսում երգելու: - Պոլսի «Ժամանակ» թերթի 100-ամյակին նվիրված մենահամերգ է լինելու դեկտեմբերին 20-ին: - Դուք հաճախ եք լինում Երեւանում: Ձեր գնահատմամբ՝ երեւանյան համերգասրահներում առաջնակարգ երաժշտություն լսու՞մ են: - Ինչքանով կարդում եմ, լսում եմ՝ կա «21-րդ դարի հեռանկարներ» փառատոնը, որ շատ լավ գործ է անում, «Վերադարձի փառատոնը», որ էլի լավ գործ է անում, բերում են մեծ անուններ, շատ ուրախալի է: - Թվում է, այդ բոլորը կա, բայց մյուս կողմից էլ նույնիսկ կոնսերվատորիայում, ասում են, մեծ անկում է նկատվում: Մի ժամանակ կար «Դպրոցականի ֆիլհարմոնիա», կրթում էր, հիմա չափահասների մեջ քիչ չեն նրանք, ովքեր որեւէ անգամ օպերային թատրոնում չեն եղել, դասական համերգ չեն լսել:Ո՞րն է դրա ելքը, ինչպե՞ս պիտի երիտասարդներին մերձեցնեն թատրոնին: - Դա տարիների մեծ աշխատանք է: Չեմ կարող ասել, որ օղակն է տկար աշխատում:Բայց մի բան գիտեմ, որ օպերային թատրոնը մինչեւ 2003 թվականը միայն ամռանն էր աշխատում: Սա արդեն մեծ կորուստ Է: Մի քանի տարի է՝ սկսել են ամռանը եւ ձմռանն աշխատել:Հուսանք, որ կկարողանան տարիների այդ բացը լրացնել: - Ի՞նչ խաղացանկ պիտի ունենա Սպենդիարյանի օպերային թատրոնը: - Նրանք շեշտը դնում են ազգայինի վրա, ազգայինը, իհարկե, շատ կարեւոր է, բայց դասականները պիտի ներկայացվեն: Հիմա շատ ուրախալի է , որ Մոցարտի «Դոն Ժուանը» ներկայացրին: Ինչքան գիտեմ, օպերային ստուդիան շատ լավ աշխատանք է անում, որեւէ ներկայացում չեմ տեսել, բայց գիտեմ, որ այնտեղ բավականին երիտասարդներ են ընդգրկված եւ զարմանալի է՝ որտեղի՞ց են այդ հրաշալի ձայները: - Ուրեմն լավ ձայնի պակա՞ս չկա: - Ոչ, չկա:Բայց լավ սովորելու խնդիր կա: - Ի՞նչ չի ստանում Հայաստանի ուսանողը, երգիչը, երգչուհին, որ դրսում է ստանում:Գերմանիայում Ձեզ հարցրել էին Ձեր ուսուցչուհու մասին: - Միշտ են հարցնում՝ դա ճի՞շտ է, որ Դուք Հայաստանում եք սովորել:Այսօր էլ են հարցնում, զարմանում են:Պակասում է պրակտիկան, ամենօրյա աշխատանքը: - Հասմիկ, սա վերագրել հայաստանյան աշխատաոճին, շա՞տ է այսպես եղել: - Չէ, երկար ժամանակ է, որ Մոցարտ չեն բեմադրել, մարդիկ հեռացել են այդ ավանդույթներից: - Առիթ ունեցե՞լ եք երեւանյան «Ալմաստը» դիտելու, որի մասին, լսել եմ մեծ դժգոհություն եղավ: - Իհարկե առիթ չեմ ունեցել դիտելու, բայց ասեմ հետեւյալը. «Ալմաստը» մեր օպերային գրականության հաջողված գործերից է: Արժեքավոր ստեղծագործություն, բոլոր ժամանակներում արդիական, մշտնջենական թեմա:Այն շատ մեծ հնարավորություն է ընձեռում ժամանակակից մոտեցմամբ, նոր շնչով բեմադրելու համար: - Օպերային թատրոնի հանդիսատեսը բարձրաշխարհիկ, արքունի շերտն է եղել նախկինում, ինչու չէ՝ նաեւ հիմա:Այսօր էլ աշխարհի մեծ թատրոններում ուղեկցում են այդ ունկնդիրները, հետո հենց այդ շերտն էլ մասնակից է լինում քննարկումների:Հայաստանում օպերային թատրոնի նկատմամբ երկրորդված վերաբերմունք կա: Պատճառն այն է, որ այսպես ասենք՝ արքունի հետաքրքրությո՞ւնը չկա: -Ինձ թվում է, թե դրա կարեւորությունը մեզ մոտ չեն հասկանում:Որքան կարեւոր է ժողովրդի բարեկեցության, գիտակցության, ինչու չէ նաեւ բարգավաճման համար:Շատ երկրներում չկա օպերային թատրոն, որովհետեւ չեն ունեցել ու չեն էլ պատկերացնում:Բայց մեզ մոտ կա եւ ափսոս է չպահելը:Կային հրաշալի ավանդույթներ, պարզապես բոլորը չէ, որ դա գիտակցում են: Բարձր գիտակցություն է պետք գնահատելու համար:Կարողանալ արժեւորել, կարողանալ դրա կարեւորությունը հասկանալ, չէ ՞ որ դասական երաժշտություն լսողը վատ արարք ավելի քիչ հավանական է, որ անի, քան մյուսը, որ ագրեսիվ սերիալներ է դիտում: - Հասմիկ, ի՞նչ է նշանակում գնահատված լինել՝ ժողովրդական արտիստի կոչում ունենալ, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին 2-ի, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսի շքանշանների ու օրհնանքների տերը լինել: Իսկապես սրանք գնահատված լինելու նշաննե ՞ր են, ո՞ւնեք այդպիսի գիտակցություն: - Այո: - Այդ գնահատանքի մեջ ունե՞ք այնպիսի գիտակցություն, թե պետությունը Ձեր թիկունքին է: - Մի քիչ ծավալուն է հարցը, դժվարանում եմ կոնկրետ պատասխանել, կարելի է հեռուները գնալ:Բայց այսպես ասեմ՝ կուզենայի հզոր պետություն ունենալ: Հարցազրույցը՝ ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆԻ
|
